Bakfietsbarong

“A man’s concern, even his despair, over the worthwhileness of life is an existential distress but by no means a mental disease.”
– Victor E. Frankl, uit Man’s search for meaning

In het boek Man’s search for meaning schrijft Victor Frankl over zijn tijd in het concentratiekamp tijdens de Tweede Wereldoorlog. Frankl was professor neurologie en psychiatrie aan de universiteit van Wenen. In het tweede deel van het boek legt hij zijn theorie, logotherapie uit. Logotherapie vertrekt vanuit het idee dat de mens wordt gedreven door de existentiële betekenis en beschrijft hij als “will to meaning”. Dit staat in contrast met Freud, die uitgaat van de will to pleasure en Adler, die de will to power beschrijven als motivatie van de mens.

Het is een prachtig boek dat een inkijk geeft in hoe het leven er destijds uit zag. Het spreekt vooral omdat ik er ook van overtuigd ben dat mensen met suïcidale gedachten niet zijn plat te slaan met suïcidaliteit als diagnose. Ik denk dat veel, als niet iedereen, zich wel eens afvraagt waar zijn/haar/het leven toe doet. Het niet hebben van een antwoord, en daar moeite mee hebben is per definitie existentieel in plaats van suïcidaal. In dat geval moeten mensen begeleid worden in hun zoektocht. Frankl doet dit middels logotherapie.

Onderweg naar het theater spraken we over ‘gelieerd zijn’. Want moet je naar een evenement gaan, als de sprekers controversieel zijn? Jouw deelname kan ervoor zorgen dat jij eraan gekoppeld raakt tegen wil en dank. Als je gaat, laat het dan in ieder geval een bewuste keuze zijn en als je niet bewust bent, ga dan niet.

Een uur later zaten we tegenover de politiek-filosoof Carl Schmitt (1888-1985), gespeeld door Hans Dagelet in de theatervoorstelling van Bo Tarenskeen. Schmitt werd geïnterviewd door een mensenrechtenadvocaat (Tarenskeen). De antwoorden van Schmitt zijn poëtisch. Hij gebruikt ze om te zeggen dat zijn aandeel in de Tweede Wereldoorlog kleiner was dan gedacht. Zo had hij maar drie jaar bij de SS gezeten, waar hij uit werd gezet. Hij was het ook niet eens met Hitler. Die had hem verkeerd begrepen. En dat beroepsverbod dat hem door de Amerikanen werd opgelegd, dat was omdat ze de macht hadden om dit te doen. Vertoon!
Maar ik zei poëtisch en vervolgens sla ik Schmitt plat. Poëtisch omdat zijn opvatting van vriendschap tot utopische verbeelding spreekt. Poëtisch omdat het leed van een geïndividualiseerde samenleving pijn doet. Leed dat we begrijpen omdat wij het ook voelen. Soms nam Schmitt je mee in gedachtelijnen tot er een wrange conclusie op tafel lag. Op andere momenten nam hij je volledig mee. Wat nog enger was, want ben ik het nu met hem eens? Vergeet niet dat hij geen domme man was. De retorica maar ook kritiek op argumentatie stond dichtbij hem. Het dwingt om aandachtig te luisteren en naar de lagen te kijken.

Hoe doen we dat nu? Met Gaza en Israël bijvoorbeeld. Eerder die avond vonden we immers dat je al moet weten waar je heengaat, om te beslissen of je gaat. Nou ja, je zou natuurlijk ook een kleine eeuw later naar de theatervoorstelling kunnen gaan.