De universele waarheid

De relatie tussen filosofie en kunst. Misschien ook wel de vertaling.

Ieder jaar sluit de kunstacademie af met een graduation show waar de afgestudeerden hun werk laten zien. Het ligt altijd bezaaid met visitekaartjes in de hoop dat iemand het werk ziet en er een mogelijke sale op volgt. Toen ik zelf in Rotterdam studeerde, werden de studenten verplicht om mee te helpen met de fashion show van de mode opleiding. Sindsdien heb ik een aantal graduation shows bezocht. Waaronder die in het jaar dat mijn vriendin Sonia afstudeerde. Bleek dat mijn zusje ook haar werk in het zelfde gebouw had liggen, maar het was me compleet ontgaan dat zij afstudeerde. Dat jaar heb ik de zus-van-het-jaar award niet gewonnen.

Let op! zoals dat soms pijnlijk duidelijk wordt: ik ben nooit afgestudeerd (van de kunstacademie). Wat betekent dat ik met heerlijke afstand tot het fenomeen kan schrijven. Het lijkt me dan ook vreselijk om werk naar buiten te brengen, voor anderen om te fileren. Zoals met deze teksten bijvoorbeeld. En zoals nu een patroon begint te worden; dat is een onderwerp dat nog een eigen tekst mag krijgen.
Terug naar de boodschap: Ik ben bevooroordeeld wat kunstacademies en graduation shows betreft op manieren die ik niet altijd doorheb, en jij nu mogelijk wel.

Ze zijn een fenomeen op zich en vragen daarmee om een tekst. Vooral omdat ik al meer dan tien jaar geleden studeerde, en ik ze nog steeds bezoek. Inmiddels zie ik een paar key defining features:

– Vreselijke websites;
– Schmutzig;
en sinds een paar jaar;
– Tijdsgebonden.

Vreselijke websites
Dit punt is snel gemaakt. New Show – St. Joost Graduation Show 2025, Graduation Show 2025 – WdKA. Als was ik ook overhaast. De sites van Den Haag, Utrecht en Groningen zijn leesbaar. Saai, maar ‘functioneel’ is wel een begrip dat ik weer kan gebruiken. De illustratie van de WdKA maakte me zeeziek en bleef verwijzen naar informatie die ik niet vond (de inhoud van de show). Daarin tegen heeft Groningen (Minerva) een eigen webshop. Met één item en cadeaubonnen.
Ergens snap ik het wel. Het is een kunstacademie dus dan moet de site kunstzinnig zijn. Ik heb me vaker afgevraagd wie die site vervolgens maakt, want de uitstraling van de site en marketing drukt een stempel op de show. Al vraag ik me nu ook af wie erop af komt. De WdkA (Rotterdam) vraagt om je aan te melden. Als bezoeker van de modeshow betaal je (€10.50) en voor de andere richtingen is het gratis. Bij de aanmelding wordt gevraagd welk type bezoeker je bent en ik val technisch gezien onder geen enkele noemer. Geen vriend of familie van een afgestudeerde, geen student aan de opleiding, geen alumnus, geen pers, geen ‘professional’. Al vraag ik me af wat ze met professional bedoelen. Als dit een filosoof is die inspiratie zoekt om te denken, dan kan ik daar nog onder vallen. Maar gaan ze er niet vanuit dat een ‘member of the public’ interesse heeft na het zien van de posters? In ieder geval niet na het zien van de website…

Schmutzig
Als de academie wordt gebruikt voor de graduation show, dan ontkom je er niet aan dat je ook wat meekrijgt van de lokalen/werkplaatsen. Op de WdKA werd de hal jaarlijks gewit, maar dan nog zie je de verfdruppels en hars op de vloeren en soms de plafonds.
Geen waardeoordeel. Want het lukt me niet om er een waarde aan te koppelen. Enerzijds vind ik het wat authentieks hebben. Je ziet wat er in de jaren ervoor aan voorafging en van alle kunstenaarshuizen die ik zag, was niet een minimalistisch ingericht.
Anderzijds heb ik ook werk op externe locaties bekeken waar je niets meer van de academie ziet. Hoewel dat het gevoel van een professioneel museum geeft, voelt het ook steriel. Grote witte ruimtes werken in op je perceptie van de omgeving tot op het punt dat ik er soms duizelig van kan worden. Er is geen horizon als referentiekader, alleen een immense ruimte. De context van kunst doet wat met de beleving. Om die reden snap ik wel dat St. Joost studenten in het kloostergebouw willen blijven.

Tijdsgebonden
Toen ik studeerde viel het begrip contemporary art vaak. Hedendaagse kunst. Ik heb me afgevraagd hoe je ‘hedendaags’ definieert. Want er was een duidelijk patroon onder kunstliefhebbers die konden aanwijzen wat contemporary was en wat niet. Als je naar de kunstacademie kwam om fotorealistisch te leren schilderen, kon je beter naar Italië gaan. In het meest gunstigste geval kon je gewoon doen wat je wilde en had je de ruimte om de vaardigheden te ontwikkelen, maar niet per se les daarin. Dit blijkt zeer Nederlands. Ik begreep dat je op andere kunstacademies buiten Nederland nog wel een niveau van stilleven moet behalen onder het credo “dit is de basis, dit moet je kunnen”.
Wat contemporary precies is, is me niet duidelijk geworden. Wel zie ik veel werk dat draait om actuele thema’s zoals gender, AI, social media en klimaatverandering. Hoewel ze niet zijn opgelost binnen de komende generaties, zijn ze niet tijdloos.
Wat vind ik hiervan? Het is mooi om relevant te zijn, maar ik merk ook dat ik niet zo intrinsiek verbonden ben met die thema’s. Duurzaamheid vind ik interessant en heeft zeker consequenties (veganisme als voorbeeld) maar het is niet mijn passion project. Als je de tijdsgeest kunt vangen in beeld, dan is dat geweldig. Dat is de vertaling van wat we denken naar kunst; dat wat we voelen. Toch hecht ik waarde aan tijdloosheid. Universele waarheden voor zover ze bestaan.